6. Activistische vuurtjes worden aangewakkerd!

Het atelier van Yasser Ballemans bevindt zich op het beruchte industrieterrein De Heining, in het Westelijk Havengebied. De ruimte staat vol met kunstwerken, modellen en proefjes voor oude en nieuwe projecten. Ook de vlaggetjes die hij gebruikt heeft bij de eerste, tussentijdse presentatie van zijn Wijkmakersproject staan in het atelier opgeslagen. Ik kijk met hem kritisch terug op de vorige editie en we blikken vooruit naar de komende presentatie tijdens 24 uur Noord.

Losse schroeven
De eerste fase van het project, Vuur en Waterlanders, voelde volgens Yasser als een goede en logische start. Het samen zingen rond het kampvuur was een ontspannen manier om de gasten van Over het IJ en de wijkbewoners de hand te laten schudden, al was het voor Yasser achteraf misschien iets te luchtig en vrijblijvend. Zijn tussentijdse presentatie leek in eerste instantie een tussenstop richting een eindpresentatie die hij al aardig had uitgedacht en uitgetekend, maar alles lijkt nu weer op losse schroeven te staan. Yasser vindt dat er iets nodig is met een bepaalde noodzaak voor de wijk. Hij heeft de ander leren kennen en zijn eigen plek ook, maar wil nu een betekenisvolle connectie met de wijk zien te maken.

De Daltons
Deze activistische bijsturing van zijn denkrichting komt voort uit enkele ontmoetingen die hij sinds de vorige editie heeft gehad. De Waterlandpleinbuurt is een wijk met veel culturen, lage inkomens en allerlei problemen. Yasser sprak met een werknemer van woningbouwvereniging Stadgenoot over de ontwikkelingen in de wijk. Deze stelde dat Noord best een goede wijk was, tot veel mensen vanuit de Bijlmer naar Noord verplaatst werden, waardoor er meer arme en laagopgeleide gezinnen in Noord kwamen. Daar hoort helaas ook criminaliteit bij, iets wat de wijkagent in een gesprek met Yasser beaamt. In Noord spelen de problemen zich veelal af achter gesloten deuren. De bewoners hebben zelf veel aan hun hoofd en zullen problemen in de straat of wijk dan ook nauwelijks melden, maar de betrokken maatschappelijk werker in de wijk krijgt dat wel te horen en de wijkagent weer via haar. Hij vertelde Yasser over problematiek die zichzelf aanwakkert; een eerste stuk graffiti op de muur leidt tot meer; ‘Dalton’-gezinnen met oudere broers in de criminaliteit slepen de jongere kinderen daarin mee. De concentratie van dit soort problemen in de wijk verkleint de kans dat er iets verandert.

Mix van bewoners
Maar: de wijk verandert volgens Stadgenoot momenteel ten goede. Veel van de moeilijke huishoudens worden herplaatst en verspreid over andere delen van de stad. Sommige slechte plekken van de wijk waren gevaarlijk, maar de beruchtste stukken zijn ondertussen afgebroken en herbouwd. Er komen in deze nieuwe delen van de buurt ook meer gezinnen met hogere inkomens wonen, waardoor er een betere mix aan typen bewoners ontstaat. Dit heeft positieve gevolgen voor het aanbod aan horeca, winkels en de mix van culturen in de wijk, een negatief gevolg daarvan is echter ook een gebrek aan sociale cohesie.

De verbeelding is het sterkste wapen om jezelf mee te verdedigen

Yasser heeft een duidelijk activistisch verlangen en de behoefte iets te organiseren waar mensen in Noord echt iets aan hebben. Hij heeft zich verdiept in de verschillende problemen die in de wijk voorkomen. Problemen rond armoede komen voort uit brede maatschappelijke vraagstukken als toenemende financiƫle ongelijkheid en een gebrek aan gelijke kansen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Kinderen uit grote, kansarme gezinnen met een niet-Nederlandse achtergrond die criminaliseren krijgen er van langs in de publieke opinie, maar grootschalige belastingontduiking van multinationals en risicovol speculatief gedrag van banken blijft prima te verantwoorden, terwijl dit type criminaliteit vele male schadelijker is voor de samenleving.

Artistiek activisme
Yasser wil mensen van de wijk bij elkaar brengen en helpen emanciperen. We spreken over verschillende vormen van artistiek activisme. Voor Yasser zijn werkwijzen als die van Tinkebell te polariserend. Een alternatief waar hij in het verleden dicht bij betrokken is geweest, zijn de projecten van Jeanne van Heeswijk die zich voor langere tijd structureel verbind aan een wijk. Ze weet daarmee sociale problemen op te lossen, maar deze werkwijze vraagt om veel vergaderen, overleg en bureaucratie. Yasser gelooft zelf meer in de combinatie van verbeelding, humor en kritisch sociaal activisme om zijn doelen te bereiken.

De verbeelding is het sterkste wapen om jezelf mee te verdedigen en om mee te vechten voor een betere toekomst. Als volgende stap wil hij de bewoners van de wijk artistiek bewapenen om voor zichzelf op te kunnen komen. Hij wil de mensen in de wijk die vaak geen stem krijgen omdat ze gezien worden als het probleem, een stem teruggeven en ze laten vertellen waar volgens hen de echte problemen in de maatschappij zitten. Zo kan hij het zingen uit zijn tussenpresentatie inzetten in een theatrale protestmars. Of een workshop opzetten om met bewoners sculpturen voor rechtvaardigheid te maken waarbij ze op een symbolische wijze maatschappelijke problemen kunnen vertalen in kunstwerken. Deze kunnen vervolgens ritueel verbrand worden of in een mars teruggebracht worden naar waar ze vandaan komen om daar de problemen in de wijk achter te laten als een offer of aanklacht. De ideale vorm heeft Yasser nog niet gevonden, maar zijn denkrichting is duidelijk.